Ο ρόλος των ξένων τότε και σήμερα

• Του Κώστα Μαυρίδη

Ο ρόλος των ξένων στο κυπριακό, ιδίως των αμερικανών, παραμένει για δεκαετίες ίδιος στην ουσία και διαφορετικός στην μεθοδολογία. Ο αμερικανικός παράγοντας στόχευε πάντα στην εξυπηρέτηση του δικού του συμφέροντος, ανεξάρτητα αν αυτό επέφερε σοβαρά πλήγματα στον κυπριακό ελληνισμό. Επί της ουσίας λοιπόν, όπως άλλωστε διδάσκει ο ιστορικός ρεαλισμός για τους στόχους των υπερδυνάμεων, δεν άλλαξε οτιδήποτε. Απλώς, μετάλλαξαν οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για επίτευξη των στόχων τους και από την «σκληρή επιβολή» (soft power) περάσαμε στην «έσωθεν χειραγώγηση». Στα 1974, εν μέσω του ψυχρού πολέμου (ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης), η σκληρή επιβολή ήταν διαδεδομένη μέθοδος δράσης με ανατροπή δημοκρατικών πολιτευμάτων, στήριξη δικτατορικών καθεστώτων  και παρόμοιες ενέργειες ξεκάθαρης και παράνομης επέμβασης στο εσωτερικό άλλης χώρας.

Στην Κύπρο, η χρηματοδότηση και στήριξη της ΕΟΚΑ Β στην παράνομη και βίαιη δράση της, αποτελεί παράδειγμα ξεκάθαρης επέμβασης. Σήμερα, τέτοια δράση περιορίζεται σε χώρες όπου το κλίμα το επιτρέπει, καθώς στην Κύπρο, δεν μπορεί να γίνει ξεκάθαρη επέμβαση αφού διάφορες εξελίξεις την καθιστούν εκ των πραγμάτων δύσκολη. Στο σύγχρονο περιβάλλον, ασκείται διαφορετική μέθοδος (ονομάζεται soft power) που στοχεύει στην διαμόρφωση της άποψης του πληθυσμού από μέσα χρησιμοποιώντας μεθόδους που συγκαλύπτουν τον απώτερο στόχο (π.χ. χρήση διαμορφωτών γνώμης και ατόμων στα ΜΜΕ, σχέσεις εξάρτησης με πολιτικούς,  ανταμοιβές κ.ά.) Σήμερα, η  αμερικάνικη εμπλοκή εντός Κύπρου επικεντρώνεται στην «αξιοποίηση» ντόπιων που είναι αποδεκτοί και έτσι λειτουργούν ως πομποί για να χειραγωγηθεί ο πληθυσμός στην επιδίωξη των ΗΠΑ. Αυτό διαφέρει από την παλιά μέθοδο της «σκληρής επιβολής» με χρήση βίας, εκβιασμών και ξεκάθαρης εξαγοράς συνειδήσεων μέσω πρακτόρων της CIA.

Φυσικά, πάντα υπάρχουν διαφορετικές απόψεις. Το 1974, ενώ η πλειοψηφία κατανοούσε ότι η ΕΟΚΑ Β οδηγούσε στην τουρκοποίηση, υπήρχαν παθιασμένα αντίθετες απόψεις με διάφορα κίνητρα: τύφλωση υπέρ της Ένωσης, μίσος εναντίον του Μακάριου, απογοήτευση γιατί δεν πήραν αξιώματα και άλλα ιδιοτελεί κίνητρα, μαζί με εγκληματικά στοιχεία, σπιούνους και πρακτορεύοντες. Ωστόσο, τότε και σήμερα, η εξυπηρέτηση του ξένου συμφέροντος παραμένει η επικυρίαρχη πραγματικότητα, την οποία ΔΕΝ καθορίζει  κάποιος ντόπιος συνεργάτης. Κι όπως, δεν παραδέχτηκε «οπλαρχηγός» της ΕΟΚΑ Β τότε ότι η κατάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας εξυπηρετούσε την Τουρκία, δεν πρόκειται σήμερα κάποιος στενός συνεργάτης των δικοινοτικών σεμιναρίων ή Μη-Κυβερνητικών Οργανισμών (με χρηματοδότηση UNOPS, UNDP, USAID ή άλλη) να παραδεχτεί ότι υπηρετεί υποχθόνια συμφέροντα. Ασφαλώς, ανάμεσα στους διάφορους συνεργάτες των ξένων σήμερα, -όπως και στην ΕΟΚΑ Β- υπάρχουν άτομα που μπλέκονται στα νήματα από αφέλεια ή θεωρώντας ότι υπηρετούν υψηλά ιδανικά (όπως το 1974, λεχτικό πάντα υπάρχει για να παρασύρονται κάποιοι) αλλά αυτό δεν αλλάζει την ιστορική πραγματικότητα. 

Σήμερα, μπορεί ο καθένας να ζει την καθημερινότητά του, αλλά οι χρηματοδοτήσεις προγραμμάτων με στενή σύνδεση με την αμερικανική πρεσβεία (ή παρακλάδια της) βρίσκονται σε εξέλιξη. Ειδικά στην Κύπρο, η δράση της αμερικανικής USAID είναι στενά συνυφασμένη με οργανώσεις του ΟΗΕ όπως την UNOPS, την UNDP και ACT (οι δύο χρηματοδότες υπό εξέλιξη Προγράμματος σήμερα) τις οποίες χρησιμοποιεί ως καμουφλάζ για να διοχετεύει χρήματα, πόρους και άλλες ανταμοιβές με συμμετοχή σε σεμινάρια και «ψυχαγωγικά» ταξίδια στην αμερικανική πρωτεύουσα, προσκλήσεις στην Αμερικανική πρεσβεία, διευκολύνσεις για απόκτηση ακαδημαϊκών τίτλων κ.ά. Επί της ουσίας, ο ιστορικός ρεαλισμός διδάσκει ότι στόχος όλων αυτών των οργανισμών είναι να διασφαλιστεί ότι η λύση που θα προκύψει θα υπηρετεί τα αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή, έστω κι αν σημαίνει τουρκική επικυριαρχία. Συνεργάτης των οργανισμών αυτών θα  επιχειρηματολογούσε ότι όλα γίνονται για «υποβοήθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας» και «προώθηση της εμπιστοσύνης και αμοιβαίας κατανόησης». Ο κάθε αναγνώστης μπορεί να επιλέξει τι να πιστέψει.

• Ο Κώστας Μαυρίδης είναι ακαδημαϊκός.